UWAGA! Nasza strona internetowa wykorzystuje pliki cookies w celu zapewnienia Ci komfortu przy przeglądaniu serwisu i korzystania z dostępnych usług. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Możesz w dowolnym momencie zmienić ustawienia przeglądarki decydujące o sposobie ich użycia.

Dowiedz się więcej o polityce cookies.

Zamknij

O klastrze



Na globalnym rynku małe i średnie przedsiębiorstwa nie są w stanie samodzielnie konkurować z wielkimi, międzynarodowymi korporacjami. To sprawia, że na znaczeniu zyskuje współpraca pomiędzy nimi. Klastry są najlepszym przykładem pozytywnych efektów współdziałania tam, gdzie widać raczej tendencję do rywalizacji. Jak się okazuje, więcej długofalowych korzyści poszczególnym firmom przynieść może kooperacja z podmiotami, które z pozoru stanowią dla nich tylko konkurencję.

Budowanie przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw stanowi sens funkcjonowania klastrów. W tych specyficznych ośrodkach, tworzonych poprzez powiązanie ze sobą przedsiębiorstw, instytucji naukowo-badawczych i otoczenia biznesu, podmioty zyskują przede wszystkim na intensywnym przepływie wiedzy., Klastry umożliwiają im też wypracowanie wspólnej strategii rozwoju. Dzięki geograficznej bliskości firm pomagają budować więzi wspólnotowe i wzmacniają poczucie odpowiedzialności za region. To z kolei ułatwia budowanie marki klastra, a rozpoznawalność klastra w świecie podnosi atrakcyjność regionu i sprzyja zagranicznym inwestycjom. Te zaś wspierają dalszy rozwój klastra.

Budowanie przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw stanowi sens funkcjonowania klastrów. W tych specyficznych ośrodkach, tworzonych poprzez powiązanie ze sobą przedsiębiorstw, instytucji naukowo-badawczych i otoczenia biznesu, podmioty zyskują przede wszystkim na intensywnym przepływie wiedzy., Klastry umożliwiają im też wypracowanie wspólnej strategii rozwoju. Dzięki geograficznej bliskości firm pomagają budować więzi wspólnotowe i wzmacniają poczucie odpowiedzialności za region. To z kolei ułatwia budowanie marki klastra, a rozpoznawalność klastra w świecie podnosi atrakcyjność regionu i sprzyja zagranicznym inwestycjom. Te zaś wspierają dalszy rozwój klastra.

Polskie klastry wzorować się mogą np. na francuskich odpowiednikach. Francja, podobnie jak Polska, nie należy do grupy liderów innowacyjności, jednak dzięki podejmowanym stale działaniom znajduje się wśród tych państw, które w rankingach innowacyjności zajmują miejsca tuż za czołówką. Polska na liście najbardziej innowacyjnych gospodarek w 2012 roku znalazła się na 44 pozycji – dokładnie 20 miejsc za Francja. Warto sięgnąć do francuskich doświadczeń.

Dobry przykład znad Sekwany

Klastering we Francji ma o wiele dłuższą tradycję niż w Polsce, dlatego łatwiej na tamtejszym przykładzie ocenić rzeczywisty wpływ klastrów na działające w nich przedsiębiorstwa. We Francji istnieje obecnie 71 klastrów. Niektóre z nich zaczęły się dynamicznie rozwijać już po drugiej wojnie światowej, na przykład w regionach, gdzie od wieków dominował przemysł tradycyjny (tak było w przypadku Plastikowej Doliny – La Plastics Vallée w basenie Oyonnax). Inne, zwłaszcza działające w obszarze zaawansowanych technologii, powstały – niekiedyod podstaw – w XXI wieku, jak Klaster ICT czy technopolia Sophia Antipolis.

Francuska polityka klastrowa koncentruje się na małych i średnich przedsiębiorstwach: stanowią one 80% firm tworzących klastry, a 54% rządowych środków przeznaczonych na badania i rozwój trafia właśnie do sektora MŚP. Nie do przecenienia jest fakt zaangażowania (także finansowego) rządu już od najwcześniejszych etapów funkcjonowania inicjatyw klastrowych. Dr Katarzyna Czech z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach w artykule Infrastruktura instytucjonalna w procesie wspierania działalności innowacyjnej małych i średnich przedsiębiorstw we Francji – wnioski dla Polski podkreśla, że nowoczesna polityka przemysłowa Francji opiera się na projektach inicjowanych przez państwo, przedsiębiorstwa oraz regiony i zmierza do połączenia ich potencjału w skali kraju.

W czerwcu tego roku firmy konsultingowe BearingPoint France i Erdyn, specjalizujące się w dziedzinie innowacji, wraz z konsorcjum ekspertów Technopolis opublikowały raport „Badanie ewaluacyjne biegunów konkurencyjności” (Etude portant sur l’évaluation des pôles de compétitivité), będący podsumowaniem oceny funkcjonowania francuskich powiązań kooperacyjnych, w tym klastrów. Wynika z niego, że francuskie klastry spełniają pokładane w nich oczekiwania.

Klastry nad Sekwaną działają w bardzo zróżnicowanych dziedzinach – od tradycyjnych sektorów, jak motoryzacyjny czy lotniczy, po rozwijające się branże nano- i biotechnologii czy energii odnawialnych. Niezależnie od obszaru działalności pomagają małym i średnim przedsiębiorstwom sprostać wyzwaniom rywalizacji czekającym na nie na rynku. Poprzez ułatwianie dostępu do wyników badań, transferu technologii i wiedzy, wpływają na tworzenie innowacyjnych rozwiązań przez zrzeszone w nich przedsiębiorstwa. Obecność klastra to również skuteczne narzędzie promocji regionu i sposób na przyciągnięcie inwestorów, a atrakcyjny region wpływa pośrednio na atrakcyjność firm w nim działających.

Działające we Francji klastry podejmują szereg inicjatyw na rzecz podniesienia konkurencyjności zrzeszonych w nich przedsiębiorstw. Inicjatorem jednej z nich jest Club des Pôles Mondiaux – Klub Klastrów Światowej Klasy, który stworzył odznakę Innowacyjnych Przedsiębiorstw Klastrowych. Wyróżnienie przeznaczone jest dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, a jego celem podniesienie ich rozpoznawalności, zwiększenie zainteresowania ze strony prywatnych inwestorów oraz umożliwienie komercjalizacji wyników prowadzonych przez nich prac badawczych. Inny klaster – Nucléaire Bourgogne, burgundzki klaster energii jądrowej, opracował specjalny program szkoleniowy oraz studia licencjackie i magisterskie na uczelniach w Chalon-sur-Marne, Creusot, Dijon i Cluny, których efektem ma być zapewnienie wyspecjalizowanej kadry dla firm działających w tej branży. Brał także udział w tworzeniu Międzynarodowej Akademii Energetyki Jądrowej, w ramach której menedżerowie nabywają umiejętności niezbędne do skutecznego zarządzania firmą działającą w obszarze energii atomowej.

Polskie klastry

Polskie klastry pojawiły się na początku lat 90. stulecia XX wieku. Ich powstawanie było wynikiem adaptowania do polskich warunków zachodnich doświadczeń i koncepcji z dziedziny polityki regionalnej, na przykład specjalnych stref ekonomicznych czy parków technologicznych. Obecnie w Polsce funkcjonują trzy rodzaje klastrów. Klastry pierwszego typu – regionalne, tradycyjne (branżowe) – tworzą firmy produkujące wyroby z tradycyjnych gałęzi przemysłu (np. firmy meblarskie, jak w przypadku Wielkopolskiego Klastra Meblarskiego). Tego typu klastry powstają z reguły w regionach specjalizujących się od dawna w danej produkcji. Zaletą tradycyjnych klastrów regionalnych jest utrzymywanie ciągłości produkcji, a więc również miejsc pracy. Dzięki klastrom powstają także ośrodki o określonym prestiżu, a więc również większej konkurencyjności. Geograficzne skupiska tego typu mogą odegrać kluczową rolę w procesie inteligentnej specjalizacji i budowaniu przewagi konkurencyjnej w oparciu o specyficzne właściwości gospodarcze polskich regionów.

Najważniejszą cechą drugiej grupy polskich klastrów – klastrów innowacyjnych – jest z kolei równoczesna obecność i współpraca firm i placówek badawczych (tak jest w przypadku tarnowskiej „Plastikowej Doliny” czy krakowskiego Klastra LifeScience) i poszukiwanie nowych rozwiązań w określonych dziedzinach. – Klastry innowacyjne mogą tworzyć firmy działające na polu zupełnie nowym dla regionu, w którym działa klaster. Ale też unowocześnienie regionalnego klastra tradycyjnego może przekształcić go w ośrodek innowacyjny – komentuje Marta Zawieracz przedstawiciel Wschodniego Klastra Budowlanego i Klastra Marek Turystycznych Polski Wschodniej.

Przykładem może być łódzki Klaster Innowacyjnego Przemysłu i Mody działający w branży włókienniczej, tekstylnej i odzieżowej. Działają w nim projektanci mody, zakłady szwalnicze, ale także placówki badawcze Politechniki Łódzkiej. Klaster przyciąga na swój teren zachodnich inwestorów, a także zainteresowane współpracą firmy polskie, również spoza Łodzi i regionu. Podejmuje także współpracę międzyklastrową, na przykład z Podlaskim Klastrem Bielizny.

Trzecia grupa klastrów – klastry innowacyjne high-tech o powiązaniach sieciowych – wyłania się stopniowo spośród klastrów innowacyjnych. W Polsce ten typ reprezentuje na przykład klaster Pomerania z Gdyni. Od klastrów innowacyjnych klastry high-tech odróżniają działania na obszarze nowoczesnych technologii oraz system sieciowych powiązań opartych na technologiach ICT. Dzięki osobie brokera – osoby gromadzącej wiedzę i monitorującej działania źródeł innowacji (placówek badawczych), realizatorów innowacji (przedsiębiorstw) oraz czuwającej nad usługami okołobiznesowymi (na przykład marketingiem i promocją) – sieć ma zagwarantowany przepływ informacji o realizowanych programach innowacyjnych. Zaangażowanie w sektor najnowszych technologii pozwala na współpracę międzynarodową oraz szybsze zdobywanie rynków zachodnich.

Pozytywnym zjawiskiem jest z pewnością duża dynamika polskich inicjatyw klastrowych. Istnieje ich obecnie w naszym kraju kilkaset, niektóre zaczęły już funkcjonować jako przykład dobrych praktyk. Sztandarowym przypadkiem jest rzeszowska Dolina Lotnicza, utworzona w regionie słabo rozwiniętym gospodarczo, a mimo to nieprzerwanie wykazująca ekonomiczny wzrost. Polskie klastry podejmują też działania na rzecz swoich członków. Klaster Poligraficzno-Reklamowy z Leszna dba o zapewnienie firmom wyspecjalizowanej kadry poprzez współpracę ze szkołami poligraficznymi i opracowanie programu kształcenia w zawodzie technika cyfrowych procesów graficznych. Klaster CINNOMATECH daje swoim członkom możliwość korzystania z laboratoriów Parku Innowacji, a spawalniczy klaster KLASTAL oferuje firmom w nim zrzeszonym pomoc Inkubatora Technologicznego.

Można jednak wskazać kilka niepokojących tendencji. W opracowywanym przez Polską Agencję Przedsiębiorczości raporcie Kierunki i założenia polityki klastrowej w Polsce do 2020 roku wymieniono pośród nich fakt, że większość polskich inicjatyw klastrowych powstała w oderwaniu od największych skupisk przedsiębiorstw, skupiska klastrowe zatrudniają zaledwie 1,6% populacji osób pracujących, przeznaczają niewielkie środki na badania i rozwój. Z kolei przykład Wielkopolskiego Klastra Meblarskiego pokazuje, że poważną przeszkodą w funkcjonowaniu w klastrze może stać się charakterystyczna dla polskich przedsiębiorców obawa przed współpracą (głównie lęk przed utratą własnej przewagi konkurencyjnej). Powołany w 2006 roku klaster działa obecnie w otoczeniu nowych, odrębnych inicjatyw o podobnym profilu, takich jak Wielkopolski Klaster Mebel Design czy Klaster Stolarzy Swarzędzkich.

We Francji klastry oddziałują na całe swoje otoczenie, w tym przede wszystkim na region, w którym powstały, choć dochodzi także do interakcji pomiędzy klastrami z różnych regionów. Wiedza wytworzona na terenie klastrów służy nie tylko ulokowanym w nich przedsiębiorstwom, ale może być wykorzystana do budowania przewagi konkurencyjnej firm z dowolnego miejsca w Europie. Klastrom francuskim udało się osiągnąć etap, na którym dążenie do współpracy okazuje się korzystne także ze względu na interesy poszczególnych firm. Są one przykładem wytworzenia rzeczywistej synergii, służącej każdemu przedsiębiorstwu zdolnemu do jej spożytkowania. W tym sensie klastry francuskie przybliżyły się w swojej funkcji ekonomicznej do międzynarodowych korporacji, dzięki czemu mogą stanowić realne źródło konkurencyjnej przewagi Unii wobec światowych potęg gospodarczych. Podstawą funkcjonowania francuskich klastrów jest współpraca oparta na zaufaniu – procentuje kooperacja przedsiębiorstw w obrębie klastra, przedsiębiorstw z różnych klastrów i, przede wszystkim, przedsiębiorstw, regionów i państwa.